W zakres protetyki wchodzi uzupełnianie zarówno utraconych tkanek zęba, jak i pojedynczych oraz mnogich braków zębowych. Utrata nawet jednego zęba, pomijając względy estetyczne, nie jest obojętna dla całego układu żucia. Ubytek taki należy jak najszybciej uzupełnić, ponieważ zęby stanowią tak spójny zespół, że zaniechanie tego może prowadzić do przesuwania się i obracania się zębów sąsiadujących z luką, "wydłużania się" zębów przeciwstawnych i zaniku kości. Wszystko to może doprowadzić do utraty kolejnych zębów oraz nieprawidłowości w stawach skroniowo-żuchwowych.
To wkłady, których używa się do wypełnienia ubytków. Inlay umożliwia odtworzenie powierzchni żującej zęba poprzez idealne odtworzenie punktów stycznych, a co za tym idzie pełne włączenie go w proces żucia pokarmów oraz zachowanie odpowiedniej higieny.
W dużych ubytkach, także w bocznych zębach leczonych kanałowo (które jeszcze nie kwalifikują się do leczenia protetycznego za pomocą wkładu i korony), wykorzystuje się wkłady onlay
Uzupełnienia inlay i onlay robione są z kompozytu, porcelany lub złota. Wkłady (nakłady) porcelanowe to obecnie najnowocześniejsze rozwiązanie. Metoda pośrednia, użyta do modelowania ubytku w laboratorium, pozwala na prawie idealne odtworzenie anatomicznego kształtu zęba oraz jego punktów stycznych.
Są to uzupełnienia ruchome wykonywane z tworzywa akrylowego. Głównym wskazaniem do ich stosowania są przypadki bezzębia lub rozległych braków w uzębieniu, kiedy nie ma możliwości wykonania innych rodzajów uzupełnień (protez szkieletowych, stałych, opartych na implantach).
Protezy typu overdenture to ruchome uzupełnienie protetyczne, pokrywające na całej powierzchni korzeń lub korzenie resztkowego uzębienia lub implanty. Protezy te utrzymywane są na korzeniach lub na implantach poprzez system zatrzasków. Są to uzupełnienia spełniające wymogi estetyki, chroniące kości szczęk przed zanikiem oraz zapewniające akceptowalny komfort dla pacjenta. Warunkiem koniecznym jednak w przypadku użytkowania tego typu protez jest opanowanie przez pacjenta zasad utrzymywania idealnej higieny jamy ustnej i regularne zgłaszanie się na wizyty kontrolne!
Warto zwrócić uwagę na możliwość wykonania protezy overdenture oparte na zaledwie 2 implantach w żuchwie i szczęce u pacjentów bezzębnych, co przy względnie przystępnych kosztach, diametralnie poprawia komfort użytkowania w porównaniu do protez całkowitych osiadających.
Proteza natychmiastowa to ruchome uzupełnienie protetyczne, które ma zastosowanie bezpośrednio po usunięciu zębów w czasie działania znieczulenia. Takie postępowanie pozwala na uniknięcie dyskomfortu dla pacjenta sytuacji braku zębów, zapewnia normalne warunki życia i możliwość kontynuowania pracy zawodowej. Wpływa również bardzo korzystnie na gojenie się ran poekstrakcyjnych. Są to protezy czasowe. Przygotowują do wykonania protez docelowych.
Protezy szkieletowe to nowoczesne, ruchome uzupełnienia protetyczne. Proteza taka opiera się nie tylko na dziąsłach i błonie śluzowej, ale również na zębach - nie powoduje więc wzmożonego zaniku kości i dziąseł. Wykonana prawidłowo może służyć pacjentowi przez długie lata. Podstawowe części protezy szkieletowej to metalowa baza (szkielet) oraz akrylowe elementy odbudowujące brakujące tkanki (zęby i podłoże).
Most to uzupełnienie na stałe osadzone w jamie ustnej. Takie rozwiązanie zapewnia pacjentowi doskonały efekt estetyczny, czynnościowy oraz wygodę użytkowania. Główną niedogodnością w przypadku mostów konwencjonalnych jest konieczność szlifowania przynajmniej dwóch zębów sąsiadujących z luką. W zależności od lokalizacji braku zębowego, upodobań pacjenta oraz wymagań estetycznych stosuje się mosty pełnoceramiczne - najlepszy efekt kosmetyczny lub złożone, w których metalowy "szkielet" pokryty jest materiałem estetycznym (porcelaną, kompozytem) imitujący barwą i kształtem brakującą część uzębienia. Uzupełnienia te mogą być wykonywane zarówno na zębach naturalnych, jak i implantach.
Korona protetyczna to proteza stała pokrywająca zniszczoną koronę zęba lub odbudowująca ją przypadku całkowitej utraty. Jako przęsło w moście lub na implancie. Zęby bardzo zniszczone lub osłabione leczeniem kanałowym wzmacniane są natomiast wkładami koronowo-korzeniowymi, które można przyrównać do metalowych "ćwieków" wklejonych do kanału zęba na którym jest umieszczona czapeczka stanowiąca retencję dla korony i pokrytych koroną protetyczną. Wkłady koronowo-korzeniowe w zależności od wskazań mogą być wykonane z: metalu, stopów szlachetnych, włókna szklanego, pełnoceramiczne. Istnieją również wkłady koronowo-korzeniowe wykonane z włókna szklanego, które spełniają najwyższe kryteria estetyki. Korony protetyczne mogą być wykonywane zarówno na zębach naturalnych, jak i implantach.
Wprowadzenie implantów zapewnia ogromne możliwości w dziedzinie współczesnej protetyki, otwierając drogę zupełnie nowym rozwiązaniom terapeutycznym. Wykorzystując implanty jako podbudowę można zaplanować różnorodne uzupełnienia protetyczne: protezy całkowite typu overdenture, mosty uzupełniające całkowite lub częściowe braki uzębienia lub braki pojedynczych zębów (więcej IMPLANTOLOGIA).
1. Czy zawsze trzeba uzupełniać braki zębowe?
2. Od czego zależy wybór uzupełnienia protetycznego?
3. Jakie są możliwości uzupełnienia braków zębowych w przypadku bezzębia?
4. Jak zmieniają się zasady higieny w przypadku użytkowania protez stałych?
5. Jak zmieniają się zasady higieny w przypadku użytkowania protez ruchomych?
6. Jakie są wymogi żywieniowe u pacjentów leczonych protetycznie?
7. Czy można samodzielnie naprawić uzupełnienia protetyczne?
8. Czy stosowanie klejów do protez jest korzystne?
1. Czy zawsze trzeba uzupełniać braki zębowe?
Braki zębowe, nawet pojedyncze, należy uzupełniać możliwie jak najszybciej od momentu utraty zęba. Utrata nawet jednego zęba może prowadzić do niekorzystnych następstw dla całego układu żucia. Może dojść do wędrówki zębów sąsiednich (przechylanie, obracanie się) i "wydłużania się" dążących do kontaktu zębów przeciwstawnych. To wszystko może doprowadzić do utraty kolejnych zębów. Inne powikłania to: zmiany w stawach skroniowo-żuchwowych, objawiające się porannymi bólami mięśni twarzy i głowy w okolicach skroni, jak również zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Odrębnym problemem są niedostatki natury estetycznej: niepełny uśmiech, skrócenie dolnego odcinka twarzy, zapadnięcie się warg czy nasilone tworzenie się zmarszczek w okolicy ust.
2. Od czego zależy wybór uzupełnienia protetycznego?
Wybór uzupełnienia protetycznego odpowiedniego dla danego pacjenta zależy od wielu czynników:
- ilości brakujących zębów;
- ilości i jakości zębów pozostałych;
- lokalizacji braku zębowego;
- stanu podłoża kostnego, dziąseł i błony śluzowej;
- postaci zgryzu;
- wieku pacjenta;
- preferencji pacjenta;
- możliwości finansowych pacjenta
3. Jakie są możliwości uzupełnienia braków zębowych w przypadku bezzębia?
Od wielu lat powszechnie stosowanym w tej sytuacji uzupełnieniem protetycznym jest proteza całkowita osiadająca. Zaletami tego rozwiązania są dostępność i niski koszt, oraz zadowalający efekt estetyczny. Jego wadę stanowi natomiast niski komfort użytkowania. Proteza ta tylko w niewielkim stopniu odtwarza utraconą funkcję żucia, a ze względu na duży obszar podniebienia pokryty płytą upośledza odczuwanie smaku spożywanych potraw. Rozwiązaniem alternatywnym, zdecydowanie bardziej efektywnie i efektownie odtwarzającym braki zębowe są uzupełnienia oparte na implantach. Możemy tu wymienić:
- protezy overdenture osadzone na 2-4 wszczepach w żuchwie i w szczęce;
- mosty - oparte na minimum 6 wszczepach w szczęce i 5 wszczepach w żuchwie.
4. Jak zmieniają się zasady higieny w przypadku użytkowania protez stałych?
Aby maksymalnie wydłużyć "żywotność" protez stałych konieczne jest wdrożenie specjalnych zabiegów higienicznych z użyciem dodatkowych (prócz szczoteczki do zębów) przyborów higienicznych. Szczególnej uwagi wymaga okolica przydziąsłowa koron i mostów ze względu na tendencję do gromadzenia się płytki nazębnej i trudności w jej oczyszczaniu. Polecane przybory to:
- sztywne nici dentystyczne mające na pewnym odcinku gąbczaste zgrubienie; sztywną część nitki przeciąga się pod czyszczonym elementem, po czym czyści go częścią gąbczastą;
- irygator - urządzenie działające na zasadzie bicza wodnego; strumień płynu masuje dziąsło, oczyszcza trudno dostępne przestrzenie.
5. Jak zmieniają się zasady higieny w przypadku użytkowania protez ruchomych?
W przypadku stosowania protez ruchomych oprócz konwencjonalnej pielęgnacji pozostałych zębów, szczególną uwagę należy poświęcić samej protezie. Protezę ruchomą należy czyścić po każdym posiłku (min. 2 razy dziennie). Po wyjęciu z ust oczyszczamy ją dokładnie miękką szczoteczką z dodatkiem pasty do zębów, mydła w płynie lub specjalnych środków czyszczących. Optymalne jest stosowanie dwustronnych szczoteczek do protez, które dzięki odpowiednio ukształtowanemu włosiu, pozwalają na oczyszczenie wszystkich nawet trudno dostępnych miejsc w protezie. Na rynku dostępne są również różnego rodzaju środki czyszczące w postaci proszków lub pastylek, które po rozpuszczeniu w wodzie płyn oczyszczający chemicznie protezę. Ich stosowanie jest szczególnie polecane osobom chorym i niesprawnym fizyczne.
6. Jakie są wymogi żywieniowe u pacjentów leczonych protetycznie?
Dieta pacjentów użytkujących uzupełnienia stałe właściwie nie ulega zmianie. Odmiennie wygląda sytuacja w przypadku stosowania protez ruchomych. Pacjenci rozpoczynający korzystanie z protez ruchomych (zwłaszcza całkowitych) powinni w początkowym okresie spożywać pokarmy płynne i półpłynne oraz stopniowo przyzwyczajać się do potraw o twardszej konsystencji. Należy jeść mniejsze kęsy, unikać pokarmów bardzo twardych i ciągnących. Czas spożywania posiłków znacznie się wydłuża.
7. Czy można samodzielnie naprawić uzupełnienia protetyczne?
Samodzielne naprawianie czy korygowanie protez przez pacjenta jest niedopuszczalne. Takie postępowanie może zniszczyć uzupełnienie i stać się przyczyną uszkodzenia tkanek jamy ustnej. Jeżeli uzupełnienie w jakikolwiek sposób nam przeszkadza należy niezwłocznie udać się do protetyka.
8. Czy stosowanie klejów do protez jest korzystne?
Środki poprawiające utrzymanie protez są dostarczane zwykle w postaci proszku, który po zmieszaniu ze śliną tworzy kleistą masę. Preparaty te mogą być okresowo stosowane podczas początkowego etapu przyzwyczajania się do protezy a także u aktorów i śpiewaków podczas występów. We wszystkich innych przypadkach stosowanie klejów do protez, zwłaszcza długotrwałe jest niewskazane, gdyż stosowanie ich może maskować niedoskonałości protez, które powinny być rozpoznane i skorygowane w gabinecie.
